Наш музей воінаў-інтэрнацыяналістаў носіць імя Двойчы Героя Савецкага Саюза Сяргея Іванавіча Грыцаўца, воіна-інтэрнацыяналіста, які ваяваў у небе Іспаніі і Манголіі. Гэта беларус, наш зямляк, родам з-пад Баранавіч.
Аляксандр Твардоўскі прысвяціў яму такія радкі:
У летчиков
наших такая порука,
Такое
заветное правило есть,
Врага
уничтожить большая заслуга,
А друга
спасти - это высшая честь.
Перад вамі бюст Сяргея Іванавіча, праца знакамітага
беларускага скульптара Заіра Азгура.
Сяргей Грыцавец нарадзіўся 19 ліпеня 1909 года ў вёсцы
Бараўцы, цяпер Баранавіцкі раён Брэсцкай
вобласці, у сялянскай сям'і. У 1932 годзе скончыў Арэнбургскую ваенную школу
пілотаў. Камандаваў звяном, атрадам, палком.
У чэрвені 1938 г., у складзе групы з 34 лётчыкаў,
прыбыў у Іспанію для аказання дапамогі іспанскім рэспубліканцам у барацьбе
супраць прафашысцкага блока генерала Франка.
У паветраных баях знішчыў 30 самалётаў суперніка
асабіста і 7 у групе. У адным з баёў на І-16 у адзіночку здолеў збіць 7 самалётаў.
Са сваімі лётчыкамі часам забіраліся без кіслародных прыбораў на вышыню да 7 км, каб
адтуль абрынуць удар на суперніка. За подзвігі ў небе Іспаніі Сяргею Іванавічу
Грыцаўцу было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
Пасля Іспаніі Грыцавец быў накіраваны ў Манголію, дзе
летам 1939 года стаў удзельнікам баёў з японскімі захопнікамі на рацэ Халкін-Гол.
У паветраных баях асабіста збіў 12 японскіх самалётаў. 26 чэрвеня над
тэрыторыяй, занятай супернікам, быў збіты самалёт яго камандзіра, маёра
Забалуева.
У гэтым баі ўдзельнічаў і Сяргей Грыцавец. Нядоўга
думаючы, ён пасадзіў сваю машыну непадалёк ад месца, дзе прызямліўся таварыш, дапамог яму забрацца ў кабіну і
ўзляцеў пад агнём японскай пяхоты. За перамогі ў паветраных баях і выратаванне
камандзіра Сяргей Грыцавец быў узнагароджаны другой Залатой Зоркай Героя
Савецкага Саюза.
На жаль, Сяргей Грыцавец загінуў пры пасадцы самалёта
ў верасні 1939 гады.
Варта адзначыць, што наш музей - адзін са старэйшых
школьных музеяў у горадзе Мінску, ён быў створаны ў 1962 г. і першапачаткова
знаходзіўся ў 107 школе, якой 3аір Азгур і падарыў бюст героя. Бюст зроблены з
бронзы і яго вага каля 30 кілаграм. Сам Заір Ісакавіч бываў у нашым музеі, пра
што сведчаць фатаграфіі, якія захаваліся ў нас.
Бюст у нашым музеі з'яўляецца не першай працай Азгура,
прысвечанай Грыцаўцу. У 1955 г. у Мінску быў усталяваны помнік Сяргею
Іванавічу, аўтарам якога таксама з’яўляецца вялікі скульптар. Першапачаткова
помнік знаходзіўся ў парку Янкі Купалы, а пазней яго перанеслі на вуліцу Леніна,
дзе ён зараз і знаходзіцца.
Спадчына Азгура - мастацкае багацце, якое вельмі ўражвае. Толькі ў Мінску гэта манументальны скульптурны
ансамбль Якубу Коласу, гэта манумент Дзяржынскага, гэта адзін з барэльефаў на
абеліску Перамогі на плошчы Перамогі і шмат іншага.
Мы ганарымся, што частку спадчыны Заіра Ісаакавіча
можна ўбачыць і ў нашым музеі.