Вайна ў Афганістане

У Беларусі прызнана высокая роля подзвігу воінаў-інтэрнацыяналістаў. Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнка падкрэсліў: «Афганская вайна была апошняй вайной Савецкага Саюза, але не апошняй на Зямлі. Воіны-інтэрнацыяналісты першымі ў свеце кінулі выклік міжнароднаму тэрарызму і назаўжды засталіся вернымі Ваеннай прысязе і баявому братэрству».

Афганская вайна дала савецкім войскам фактычна першы ў свеце досвед падрыхтоўкі і вядзення аперацый і баёў супраць рэгулярных фарміраванняў такога маштабу. Некалькі дзесяцігоддзяў таму яна паказала напрамкі развіцця форм і спосабаў супрацьборства і шмат у чым абумовіла развіццё ваеннай справы ў будучыні. Гэты вопыт, набыты цаной тысяч жыццяў,які фактычна апярэдзіў мінімум на два дзесяцігоддзі сучасныя погляды на сутнасць вайны і ўзброенай барацьбы, выключна важны сёння.

У снежні 1978 года паміж СССР і Дэмакратычнай Рэспублікай Афганістан (далей - ДРА) быў заключаны Дагавор аб сяброўстве, добрасуседстве і супрацоўніцтве. Артыкул 4 гэтага дагавора абвяшчаў: "Высокія Дагаворныя Бакі, дзейнічаючы ў традыцыях дружбы і добрасуседства, а таксама Статута ААН, будуць кансультавацца і, са згоды абодвух Бакоў, прымаць адпаведныя меры ў мэтах забеспячэння бяспекі, незалежнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці абодвух Бакоў".

Звяртаючыся ў 1979 г. з просьбамі аб уводзе ў Афганістан савецкіх войскаў для аказання ваеннай дапамогі ва ўзброенай барацьбе з антыўрадавай апазіцыяй і абароны ад знешняга ўмяшання, афганскае кіраўніцтва абапіралася менавіта на гэты артыкул дамовы.

Да ваеных падзей паміж краінамі гістарычна склаліся добрасуседскія адносіны. СССР даваў паўднёваму суседу ваенную тэхніку, прымаў на навучанне вайскоўцаў. Па просьбе афганскага кіраўніцтва сіламі савецкіх адмыслоўцаў будаваліся электрастанцыі, дарогі, арашальныя сістэмы, аэрадромы, заводы. Але ў цэлым Афганістан заставаўся эканамічна вельмі слаба развітым. У сацыяльным, культурным, прававым стаўленні насельніцтва краіны знаходзілася, як гаворыцца, на задворках цывілізацыі. Тут панавалі архаічныя феадальныя адносіны і непісьменнасць, нацыянальна-этнічныя і міжусобныя войны. Дзяржаўныя перавароты ішлі адзін за адным. Палітычнае становішча ў Афганістане ў 70-х гадах усё больш накалялася.

Знаходжанне савецкіх войскаў у Афганістане і іх баявая дзейнасць умоўна падзяляюцца на чатыры этапы.

1 этап: снежань 1979 г. - люты 1980 г. Увод савецкіх войскаў у Афганістан, размяшчэнне іх па гарнізонах, арганізацыя аховы пунктаў дыслакацыі і розных аб'ектаў.

2 этап: сакавік 1980 г. - красавік 1985 г. Вядзенне актыўных баявых дзеянняў, у тым ліку шырокамаштабных, сумесна з афганскімі злучэннямі і часткамі. Праца па рэарганізацыі і ўмацаванні ўзброеных сіл ДРА.

3 этап: май 1985 г. снежань 1986 г. Пераход ад пераважна актыўных баявых дзеянняў да падтрымкі дзеянняў афганскіх войскаў савецкай авіяцыяй, артылерыяй і сапёрнымі падраздзяленнямі. Падраздзяленні спецпрызначэння вялі барацьбу па спыненні дастаўкі зброі і боепрыпасаў з-за мяжы. Адбыўся вывад 6 савецкіх палкоў на Радзіму.

4 этап: студзень 1987 г. - люты 1989 г. Удзел савецкіх войскаў у правядзенні афганскім кіраўніцтвам палітыкі нацыянальнага прымірэння. Працяг падтрымкі баявой дзейнасці афганскіх войскаў. Падрыхтоўка савецкіх войскаў да вяртання на Радзіму і ажыццяўленне поўнага іх вываду.

14 красавіка 1988 года пры садзейнічанні ААН у Швейцарыі міністрамі замежных спраў Афганістана і Пакістана падпісаны Жэнеўскія пагадненні аб палітычным урэгуляванні становішча вакол сітуацыі ў ДРА. Савецкі Саюз абавязаўся вывесці свой кантынгент у 9-месячны тэрмін, пачынаючы з 15 мая; ЗША і Пакістан, са свайго боку, павінны былі спыніць падтрымку маджахедаў.

У адпаведнасці з пагадненнямі вывад савецкіх войскаў з тэрыторыі Афганістана пачаўся 15 мая 1988 года. 15 лютага 1989 года з Афганістана поўнасцю выведзены савецкія войскі.

З уводам у Афганістан абмежаванага кантынгенту савецкіх войскаў кіраўніцтва былога Савецкага Саюза спачатку не меркавала весці баявыя дзеянні супраць мяцежнікаў, яно разлічвала, відаць, на тое, што сама прысутнасць нашых войск дазволіць афганскім кіраўнікам стабілізаваць становішча. Аднак ход падзей, асабліва антыўрадавыя выступленні непасрэдна ў Кабуле ў дваццатых чыслах лютага 1980 г., вымусілі савецкае кіраўніцтва пагадзіцца на тое, каб сумесна з Узброенымі Сіламі ДРА пачаць актыўныя баявыя дзеянні па разгроме атрадаў апазіцыі. Да гэтага часу мяцежнікі аказвалі пастаяннае агнявое ўздзеянне на савецкія часткі і падраздзяленні, якія знаходзіліся ва ўзгодненых з урадам ДРА гарнізонах. У такой крытычнай сітуацыі далейшае ўхіленне ад аказання ваеннай дапамогі ўраду ДРА не мела сэнсу.

Такім чынам, бясспрэчна, баявыя дзеянні, якія вялі савецкія войскі супраць афганскіх маджахедаў («змагароў за веру»), па сваёй сутнасці ёсць частка грамадзянскай вайны, і савецкія палкі і батальёны былі ўцягнуты ў баявыя дзеянні супраць сваёй волі. Разам з тым, нашы афіцэры, сяржанты і салдаты пастаўленыя перад імі задачы выконвалі, як і належыць гэта рабіць у любой арміі, якая паважае сябе, выяўляючы пры гэтым мужнасць і адвагу.

Праз 10 дзён пасля пачатку вываду войскаў у савецкай прэсе ўпершыню з'явіліся афіцыйныя дадзеныя страт СССР. Праз 6 гадоў яны былі ўдакладнены: 14 453 загінуўшыя, 49 983 параненыя, 6 669 інвалідаў, 330 зніклых без вестак. Яшчэ пазней у даследаванні Афганскай вайны, праведзеным афіцэрамі Генштаба пад кіраўніцтвам прафесара Валянціна Рунова, гаварылася ўжо пра 26 тыс. загінулых, у тым ліку памерлых ад ран і хвароб.

Велізарнымі былі і эканамічныя страты: штогод з бюджэту СССР на падтрымку кабульскага ўрада расходавалася каля 800 млн. даляраў, а на ўтрыманне арміі і вядзенне баявых дзеянняў каля 3 млрд. даляраў. Усяго за перыяд з 25 снежня 1979 года (пачатак уводу савецкіх войскаў) па 15 лютага 1989 года (дата канчатковага вываду) на тэрыторыі Афганістана прайшлі службу 620 тыс. савецкіх ваеннаслужачых, з іх у злучэннях і часцях Савецкай Арміі 525 тыс., у пагранічных і іншых падраздзяленнях КДБ СССР 90 тыс., ва ўнутраных войсках МУС СССР - 5 тыс. чалавек.

Гады паказалі, што небяспека, з якой савецкія войскі павінны былі справіцца ў Афганістане, была куды большай, чым яе ўяўлялі ў рэальнасці. І не таму толькі, што без савецкага вайсковага кантынгенту гэтая краіна хутка ператварылася ў цэнтр сусветнага наркатрафіку, ад якога загінула непараўнальна больш людзей, чым ад баявых дзеянняў. Размова ідзе аб падняўшым зараз галаву ісламскім тэрарызме, адным з цэнтраў якога стаў сёння Афганістан. Вывад савецкіх войскаў адкрыў дарогу радыкальнаму ісламу ў іншыя краіны.

Подзвіг "9 роты"

Подзвіг "9 роты"